September. Vorig jaar waren we al volop blad aan het ruimen in de tuin. Dit jaar nog niks van dat alles. Een mooie nazomer in de tweede helft van de maand, en aanhoudende droogte.

Toch merk je dat de zomer voorbij is. De nachten worden kouder, ’s ochtends is het vochtig. Op 8 september zagen wij voor de laatste keer zwaluwen. In de weken daarvoor verzamelden er zich al een paar grote groepen, na die datum zagen we er niet eentje meer. Het najaar is echt begonnen. Ik hoop ze uiterlijk eind maart volgend jaar weer terug te zien.

Het weer

De maand september begon met gemiddeld nazomerweer. Enkele buitjes. In het eerste weekend was het lekker tuinweer. En de laatste week van de maand was gewoon zomers.

Na week 1 hadden we 5 millimeter regen. Medio september kregen we meer regen, er viel 30 millimeter in een etmaal. De natste 13 september sinds het begin van de metingen bij MeteoElders. Maar toch komen we voor september hier in Elders weer iets onder het gemiddelde van de afgelopen 50 jaar uit. De droogte houdt aan. Uiteindelijk viel er deze maand iets meer dan 50 millimeter neerslag.

De zonnepanelen wekten 557 kWh op. September 2021 en 2023 waren beter, maar het is toch een respectabel plekje 3 in de september-maanden sinds 2020. En ruim 8,5 procent boven het maandgemiddelde van 513 kWh.

De kas

In 2025 was de kas begin september wel ongeveer klaar. Hoe anders ging het dit jaar. In het eerste weekend van september ruimde ik één tomatenplant nadat ik de laatste tomaten geoogst had. De andere tomaten zaten toen nog vol met vrucht. Ik snoeide zoveel mogelijk blad, bloesem en takjes weg om deze vruchten de kans te geven om nog te rijpen.

Er werden deze maand nog volop tomaten uit de eigen kas gegeten. Er werd verse tomatensoep gekookt met eigen ui, eigen knoflook, en eigen tomaten. Ik ben elke keer weer trots als er een gerecht met eigen ingrediënten op onze tafel staat. Producten die ik uit een zaadje zelf heb opgekweekt en dagelijks heb verzorgd.

Ook de komkommers produceerden vrolijk verder. Begin september haalde ik twee keer per week een behoorlijke portie komkommers uit de kas.

Maar het einde naderde. Onverbiddelijk. Op 19 september heb ik de laatste komkommers van dit seizoen geoogst en de planten geruimd.

Maar in datzelfde weekend oogstte ik gewoon nog verse tomaatjes.

En het was natuurlijk ook gewoon eind september. Dus ik oogstte de laatste vleestomaten (Starfighter) om ze binnen af te laten rijpen.

Ik snoeide de twee resterende trostomaatjes (Cheralita) helemaal terug. Het zijn nu alleen nog twee staken met een paar trosjes tomaten die hopelijk nog rijpen. Dit ras is mij uitstekend bevallen. Ze hebben het zowel in de kas als buiten uitstekend gedaan, met een lang seizoen. En ze zijn goed bestand tegen ziektes. Deze komt terug.

Dus is de kas bijna leeg en schoon en winterklaar eind september. Ook wel weer een mooi moment in het jaar. Al snak ik naar het komende voorjaar. Nu al.

De volgende stap

Steeds meer dingen in ons huis worden aangestuurd door HomeAssistant. Gewoon vanuit ons eigen netwerk, geen eng gedoe met clouds en zo. Stilletjes heb ik mijzelf deze zomer deze server cadeau gedaan met deze accessoire. Want HomeAssistant draaide op mijn eigen QNAP NAS, maar daar wil ik nog wel eens wat mee lopen klooien en dan was alles weer weg. De aansturing van ons huis verdiende meer stabiliteit.

Migreren was een makkie. En inmiddels is de volgende accessoire opgedoken in onze kas. Je zag ‘m misschien al op de bovenstaande foto naast de tomatenplant. Want een nerd met een moestuin, dat kan slimmer…

Een vocht- en temperatuursensor. Die praat met de server. In mijn HomeAssistant dashboard zit dus inmiddels een tabblad voor de kas. Met grafiekjes voor de vochtigheid en de temperatuur van de bodem.

Ik heb me ingehouden. Niet meteen vier sensoren gekocht voor de kas en nog eens een stuk of tien voor de rest van de moestuin. Eerst maar eens kijken hoe dit werkt.

Maar het opent wel mogelijkheden. Uiteindelijk misschien zelfs dat irrigatiesysteem dat automatisch de juiste hoeveelheid water geeft. Alhoewel ik het eigenlijk best wel heerlijk ontspannend vind om elke ochtend met mijn gieters de kas in te gaan.

De moestuin

In de moestuin is het seizoen al een stapje verder dan in de kas. Begin september heb ik de courgettes uitgegraven. Het eerste vak is gewied en klaargemaakt voor groenbemester. Ik heb er incarnaatklaver gezaaid.

In het laatste weekend van september verwijderde ik de laatste buitentomaten. En enkele trieste resten doorgeschoten sla. Ook dit volledige perk werd gewied en omgewerkt. Hier is de knoflook geplant. Deels nieuw gekochte knoflookbollen, en deels ook eigen oogst van dit jaar. Ik ben benieuwd of ik volgend jaar verschil zie.

Linksachter op de foto zie je de artisjok. Die is meerjarig en heeft zich de afgelopen weken helemaal ‘verjongd’. Rechts zie je het perk waar ik begin september de incarnaatklaver zaaide.

En zo ziet de moestuin er eind september uit. Rechts zijn de vakken al leeg. Links staat nog prei, bosui en (achteraan) spruitjes. Middenvoor zie je de broccoli, waar we nog steeds van oogsten.

De oogst

Komkommers. Tomaten. Broccoli. De moestuin produceerde vrolijk verder in deze maand.

Afgelopen week maakte ik de eerste quiche met prei uit eigen tuin. Er staat nog voldoende prei voor de komende periode.

Vorige maand oogstte ik mijn uien en legde ze te drogen. Begin september haalde ik het loof eraf en maakte ze schoon. En ik hing ongeveer tien kilo uien in een net in de schuur. Genoeg voorraad voor de komende maanden.

Het einde nadert van dit tuinseizoen. Maar het was weer een heel mooi seizoen. Met uitdagingen, en met resultaten. Het is elke dag weer heerlijk om de tuin in te lopen, de lucht op te snuiven, en de tuin steeds meer naar onze zin te maken. Onze oogst te gebruiken in onze eigen keuken. Te genieten van de smaken en geuren. Ik gun iedereen een Elders. Maar niet hier, want ik koester de rust.

Hoe gaat het met jouw tuin?