Hartje winter. Een pak sneeuw dat een deel van het land volledig ontregelde omdat we niks meer gewend zijn en onze infrastructuur verwaarloosd hebben. Dan zal er vast en zeker niks meer gebeuren in de moestuin van Meneer Elders, toch?
Jawel hoor! Ik haalde deze week nog een maaltje verse spruitjes van de planten af. Heerlijk waren ze!
En terwijl ik daar mee bezig was zag ik dat de knoflook z’n kopjes ook boven de grond uitgestoken heeft. Als dit allemaal knoflookbollen worden dan kun je ons ruiken tot in Geldnerd City, vrees hoop ik…
Ondertussen ben ik ook bezig met de moestuinplanning voor het komende seizoen. In februari gaan de eerste zaadjes (binnenshuis uiteraard) de grond in. Ik kijk er naar uit?
Eerste Kerstdag 2025, ongeveer 04.00 uur ’s ochtends in Elders. Het is koud, minus 8 graden Celsius volgens de thermometer van de wildcamera.
We hebben met behulp van de camera al veel leuke beestjes gezien die we anders gemist zouden hebben. Spitsmuizen. Marters. Een vos. Maar wat er nu op de camera verscheen… Een das. Op zijn/haar gemakje wandelde die van onze composthoop af en draaide richting de camera. Ik kreeg een hele grote glimlach op mijn gezicht toen ik gisterenochtend de oogst van afgelopen week bekeek.
Een das. Toegevoegd aan het lijstje ‘gezien in Elders’.
Meneer Elders werkt minimaal één dag per week thuis. Liefst twee, maar dat lukt me nog niet elke week. Daarmee beperk ik het aantal dagen dat ik in mijn blauwe racemonster naar kantoor rijd (en ’s avonds ook weer naar huis rijd). Scheelt tijd en spaart het milieu en mijn portemonnee.
Thuis krijg ik meer gedaan. Minder verstoringen. Of liever gezegd: anderssoortige verstoringen. Een verslag van een thuiswerkdag vorige week.
’s Ochtends om 08.30 uur pakte ik mijn lege koffiekopje van de tafel om in de keuken een nieuwe noodzakelijke dosis cafeïne te gaan tappen. Op weg naar de keuken keek ik even door het raam naar buiten.
Een uurtje later keek ik op van mijn laptop. Peinzend over een ingewikkeld financieel vraagstuk. Maar dat vraagstuk was snel vergeten. Onze groene specht huppelde over het grasveld, druk zoekend naar voedsel. Meestal horen we ‘m alleen maar. Maar nu het kouder is en het voedsel schaarser wordt komt ‘ie ook dichterbij.
Al best een mooie oogst voor één thuiswerkdag, toch? Maar het werd nog mooier. Ik heb de neiging om mijn telefoontjes al ijsberend door de woonkamer te doen. Dus toen ik een half uurtje later door de woonkamer liep zag ik onderstaand tafereel op de akker voor ons huis. Twee mannetjesfazanten die al vechtend over de akker buitelden. Het testosteron vloog door de lucht.
Erg bijzonder of zeldzaam is ‘ie niet. Een enorm beest was het wel. De bruine kikker die ik onlangs verstoorde toen ik het gras aan het maaien was.
Gras maaien, dat doen we hier niet zo vaak. Het was de tweede keer dit jaar. Ik ben er dan ook een hele middag mee bezig geweest. Zes kruiwagens vol gras kwamen eraf.
Deze bruine kikker sprong weg terwijl ik onze kamperfoeliestruik naderde. Vermoedelijk kijkt ‘ie daarom zo boos.
In februari van dit jaar werden de eerste kweekbakjes in stelling gebracht, en werden de eerste zaadjes in de grond gelegd. Dit ‘voorzaaien’, op de vensterbank boven de verwarming, was de start van het Moestuinjaar 2025. Maandelijks nam ik jullie in mijn Tuindagboek mee in de hoogte- en dieptepunten van het moestuinjaar.
Inmiddels is de kas geruimd (en is er rucola gezaaid voor de winterteelt). Idem zijn de meeste moestuinvakken leeg, al staat er nog prei en spruitjes die de komende maanden geoogst zullen worden, en knoflook die we in de vroege zomer van volgend jaar zullen oogsten. Het moestuinjaar, ons eerste volledige moestuinjaar in Elders, is officieel voorbij. Tijd dus voor een terugblik. Een evaluatie. Wat ging er goed, wat kan er beter? Welke lessen leer ik daarvan voor komende jaren?
Trots en tevreden
Allereerst, ik ben heel trots en tevreden. In mijn stoutste dromen had ik niet durven dromen dat er zoveel oogst van onze eigen grond zou komen. En dat ik zoveel voldoening zou halen uit mijn eigen werk, het verzorgen van al die plantjes. Vrijwel allemaal vanuit een zaadje opgekweekt. Ik was vergeten hoe intensief en druk een moestuin kan zijn. En de intensiteit en dagelijkse aandacht die een kas vereist is sowieso nieuw voor mij. In combinatie met al die andere projecten en projectjes was het meer werk dan ik op sommige momenten aankon. Realistischere ambities, en projecten beter spreiden, dat is het devies voor volgend jaar.
Wijze lessen
Er zijn ook lessen te trekken. Dingen die ik volgend jaar anders wil gaan doen.
Volgend jaar ga ik voor meer diversiteit aan groenten en fruit, en minder planten per soort. Op een gegeven moment hadden we het wel gehad met de twintig varianten van gevulde bolcorgette. Minder planten dius, behalve van de soorten waarvan ik moet accepteren dat slakken en rupsen een deel verorberen. We hadden een explosie van koolwitjes in de maand nadat ik mijn broccli en spruitkolen geplant had. En toch hebben we een goed oogst gehad van beide soorten.
Complicerende factor: Ik ben erachter gekomen dat ik het heel moeilijk vind om zelf opgekweekte plantjes niet te gebruiken…. Een zaadje in een kweekpotje, trouw elke dag besproeien, het groene kopje boven de grond uit zien komen, verspenen, grotere kweekbakjes, op zien groeien in de kas… Ik kan het niet over mijn hart verkrijgen om die plantjes weg te doen, om ze niet de kans te geven om vrucht te dragen. Ik heb een aantal planten weggegeven, maar we hebben ook maandenlang komkommers uit eigen kas gegeten. En ik noemde al de bolcourgettes.
Ook ga ik voor meer spreiding in de tijd. Dus dezelfde planten met vier of zes weken tussenpozen uitzaaien, en beter kijken naar een mix van planten die het hele seizoen vrucht dragen. Dat wil ik bijvoorbeeld doen voor de (snack)komkommers. Sommige gewassen kan ik ook zowel binnen in de kas als buiten telen, om het seizoen te verlengen.
Verder moet ik investeren in verwerkingscapaciteit, en vooraf nadenken wat ik met opbrengsten ga doen. We verbouwen echt te veel om het zelf meteen op te eten. Oogsten als het rijp is, en invriezen, inmaken, verwerken tot jam of sap. Misschien een weckketel en een wijnmakersset. Hier heb ik echt nog iets te doen.
Ik heb me ook gerealiseerd dat ik eerder te veel dan te weinig water geef. Bovendien gaf ik dit jaar ’s avonds water in de kas. ’s Ochtends is beter. Water voor de warme dag, en minder kans op schimmel later in de zomer als de nachten vochtiger worden.
We hebben dit jaar behoorlijk geïnvesteerd in de kwaliteit van de grond. Er is een paar kuub compost de tuin in gegaan, en specifieke plantjes hebben mest gekregen. Maar de grond is hier nog armer dan we dachten, en klinkt snel in. We zullen hier ook de komende jaren nog stevig in blijven investeren.
Verder wil ik komend jaar meer fruitstruiken (frambozen/bramen). We zijn een deel van de tuin hier al voor aan het voorbereiden. Vogelnetten gingen in de ban nadat Vriendin een hysterisch piepende jonge merel had moeten bevrijden. We hebben zelf meer fruitopbrengst nodig, maar moeten ook accepteren dat een deel voor de vogels is. De oplossing: meer struiken.
Tot slot moet ik komend jaar beter op de tomaten letten en nog vaker dieven. Ik heb de planten te dicht laten groeien. Daardoor had ik uiteindelijk een korter seizoen omdat een aantal planten ten prooi viel aan de meeldauw. Er ligt een kilo of 15 in de diepvries, maar dat had dus nog meer kunnen zijn.
Een tijdje terug kocht ik een eenvoudige wildcamera. Gewoon op batterijen en met een SD-kaartje. Mijn doel was om wat meer zicht te krijgen op het leven rondom Huize Elders. We hebben een omheinde tuin (goed voor Doggy), dus daarbinnen gebeurt niet zoveel.
Inmiddels staat de wildcamera op wisselende plekken. Meestal voor een weekje. Daarna bekijk ik de oogst, soms laat ik de camera nog even staan, en soms verplaats ik ‘m dan weer.
We weten dat ons weiland achter onze tuin vol zit met leven. Vooral ’s nachts. Eerder nam ik jullie al mee in het nachtelijke bezoek van een marter, een dier dat regelmatig opduikt op de foto’s. En ook de foto’s van de egel dank ik aan mijn wildcamera.
Afgelopen weekend zat er weer een (in mijn ogen dan) bijzondere foto bij de oogst. Een vos. We vermoedden al dat die af en toe langskwam, ik had al eens een pluimstaart voor de camera zien zwiepen. En ook heb ik er in de ochtendschemering al wel eens eentje de weg over zien steken. Maar nu hadden we ‘m frontaal te pakken. In ons eigen weiland. Ik geniet van dit soort momenten!
Oktober. De omschakeling van de seizoenen is duidelijk merkbaar in de tuin. We verzamelen enorme hoeveelheden blad, de bomen om ons heen laten het massaal vallen. En de tuin gaat langzaam in ruststand.
Op 2 oktober zagen we aan het einde van de middag (tijdens de wandeling met Doggy) eerst hoefsporen, en vlak daarna drie reeën aan de rand van een maïsveld. Een hinde en twee kalveren, leek het. Het was de eerste live ontmoeting van het seizoen. De komende maanden zullen ze weer dichterbij komen, op zoek naar voedsel. We verheugen ons erop!
Het weer
Na de omslag op tweederde van september werd het langzaam maar zeker herfst. De eerste dagen van oktober waren heel OK, we rommelden tijdens ons weekje vrij lekker in de tuin en genoten van ons nieuwe gezinslid. Maar in de nacht van 3 op 4 oktober werd het stormachtig met veel wind en regen. Dat laatste kwam ons niet slecht uit, we hadden nog de nodige nieuwe aanplant die het water goed kon gebruiken.
Oktober 2025 was een echte herfstmaand. Bewolkt. Slechts 250 kWh elektriciteit werd er opgewekt, de slechtste oktober ooit. Het was winderig. Maar nog steeds geen grote hoeveelheden regen. Ondanks storm Benjamin, die op 23 oktober ook onze regio teisterde. In totaal kwamen we in Elders uit op ongeveer 70 millimeter regen, dat is ‘normaal’.
Oogst
Voor de nacht van 1 op 2 oktober werd er vorst aan de grond voorspeld. Ik haastte me dus om de uien te oogsten. En legde ze een paar weken te drogen onder onze carport naast de schuur. Ook oogstte ik nog eens 15 flespompoenen, we hebben er in totaal 32 geoogst van twee planten.
Verder oogstte ik de laatste snijbonen, er gingen nog twee porties de diepvries in. Fijngesneden in de snijbonenmolen die Vriendin van haar moeder cadeau kreeg. We gebruikten de laatste bosuien in een heerlijke huisgemaakte flammkuchen. De laatste broccoli werd geoogst en in de diepvries gestopt. En we vonden zomaar een handvol rijpe vijgen aan onze vijgenboom. Die vol hangt met vruchten, maar weinig rijpe vijgen had.
Medio oktober aten we de eerste spruitjes van onze eigen teelt. Heel bewust had ik een oud-Hollands as uitgezocht. Bittere spruitjes, zoals vroeger. Niet die zoete snoepjes die ze tegenwoordig verkopen. En ik werd niet teleurgesteld. Ze waren heerlijk. De komende periode zullen we nog een aantal keren spruitjes uit eigen tuin eten.
Verder staat er nog prei in de moestuin, die zullen we de komende periode geleidelijk oogsten. En we hadden een onverwachte meevaller. Eén van de boeren in onze buurtschap liet een partijtje aardappelen liggen na de oogst van het perceel. En stuurde een berichtje rond in de buurtapp dat die gratis op te halen waren. We hebben een kilo of 15 heerlijke aardappelen meegenomen, vers van het land. De eerste stamppot boerenkool van dit seizoen is al met veel smaak verorberd.
Kas
In oktober zijn de laatste honderd pepertjes rood geworden. Heel veel rode pepers. Ruim een kilo ging er de diepvries in, en ik gaf ook nog het nodige weg. Er kwamen ook nog wat cherrytomaatjes uit de kas. Beduidend minder zoet dan eerder in de zomer want minder zon) maar nog steeds heel smakelijk. Er staat ook nog kropsla in de kas.
En medio oktober zaaide ik rucola en gemengde sla in de kas voor de winterteelt. Ik moet de peperplanten nog weghalen, want ook afgelopen weken werden er nog pepertjes rood. Maar daarna gaat de kas echt in de winterstand.
Zaaien en planten
Iets nieuws de grond in? In oktober? Jawel! Ik kocht een aantal knoflookbollen bij mijn favoriete zadenwinkel, en duwde de tenen de grond in. Germidour, een modern ras in de traditie van de Franse Violet de Cadours, met een stevige smaak. Als alles goed gaat eten we vanaf de zomer van volgend jaar alleen nog maar eigen biologische knoflook.
Wordt vervolgd…
Dit is de laatste Tuinupdate van dit seizoen. We zijn buiten nog steeds bezig met klusjes, maar wel in een minder hoog tempo dan in het voorjaar en de zomer. We harken veel blad op om compost te maken, en laten ook genoeg liggen in de perken voor de insecten en de egels. Het is tijd om uit te rusten. Onderhoud te plegen. Te evalueren. En plannen te maken voor het volgende tuinseizoen. De eerste zaden zijn al geleverd. Maar daar horen jullie volgend jaar meer over…
Het zijn avond- en nachtdieren. Dus eigenlijk zien we ze niet. Maar gelukkig is daar de wildcamera. Twee weekjes geleden, rond 02.30 uur ’s nachts, scharrelde er een egel over onze composthoop.
Een paar nachten later (rond 04.30 uur) kwam de egel terug, en weer was onze camera ‘m te snel af.
Inmiddels begin ik te vermoeden dat deze egel woont in de takkenril die we naast de composthoop hebben aangelegd. Want de camera maakt bijna elke nacht één of meer foto’s. En dat zou fantastisch zijn.
September. Nazomer of najaar? De R was weer in de maand. De blaadjes dwarrelen weer naar beneden. Op 6 september haalden we de eerste zakken met bladeren uit onze tuin. Blad van de lindeboom. Prima geschikt voor bladcompost. We harken en vegen alles bij elkaar. En eind van de middag ligt er gewoon weer een nieuwe voorraad. De meteorologische herfst is begonnen.
Het weer
De nacht van 1 september begon hier in Elders meteen met 9 millimeter regen. Meer dan een derde van de hele augustusmaand, in één nacht! En twee dagen later viel er tijdens een mini wolkbreuk-annex-onweer in een kwartiertje tijd nog eens 7 millimeter. En op 9 september viel er nog eens 55 millimeter op één dag. Meer dan in de voorgaande twee maanden bij elkaar, en toen was september nog niet eens voor een derde deel voorbij. We hebben deze maand een stukje van het neerslagtekort weggewerkt hier in Elders.
En meer regen betekende ook beduidend minder zonuren. Sowieso is de zonkracht al een stuk minder dan in juni, we zijn al meer dan halverwege tussen de zomerwende en de winterwende. In totaal wekten we tot en met 29 september 497 kWh op met onze zonnepanelen. Daarmee staat september 2025 op de laatste plaats van septembermaanden sinds 2020. Als vandaag nog minimaal 8 kWh oplevert dan kan het nog stijgen naar de een-na-laatste plaats. Een slechte september na een prachtig voorjaar en een mooie zomer.
Oogst
Ook in september liepen we nog regelmatig de moestuin in voor een krop sla, een stronk broccoli, of een paar tomaten. Vers uit de kas of van ons land naar de eettafel. Dat zal de komende periode minder worden, en dat ga ik missen. Tegelijkertijd is het een motivatie om volgend jaar een nog diverser en langer durend tuinseizoen te creëren. Ik heb iets te doen deze winter…
Verder hebben we de perenoogst binnengehaald. Minder uitbundig dan vorig jaar, maar nog steeds zeer welkom.
Medio september leverden ook de tweede lichting tuinbonen hun eerste oogst. Die zijn – hup – door de snijbonenmolen gehaald en de diepvries ingegaan. Ik verwacht ook de komende maand nog te kunnen oogsten van deze planten.
En ook de flespompoenen waren klaar voor de oogst. De foto laat slechts de eerste oogst zien. Uiteindelijk kwam er nog zo’n lading vanaf. Pompoensoep zullen we deze winter niet tekort komen.
Wij versus de hoornaars
Onze buren hebben een nest Europese hoornaars onder hun dakpannen zitten. En dat had onverwachte consequenties voor onze oogst. Eind augustus zagen we dat de hoornaars grote belangstelling hadden voor onze druiven. En in september kwam er een luchtbrug op gang tussen het nest en onze druivenstruik. Een gestage stroom hoornaars vloog naar onze druivenstruik, beet een druif open, en vrat die vakkundig leeg. Het maakte oogsten een uitdaging. Uiteindelijk hebben we de druiven maar gedeeld met de hoornaars, in ruil voor onze rust….
Kas
Zondag 7 september oogstte ik de laatste vleestomaten en de laatste komkommers. Daarna heb ik de planten geruimd. En twee weken later waren de trostomaatjes ook klaar.
Het is vreemd, zo’n kas waar je weer doorheen kunt kijken na een maandenlange groene jungle. Gelukkig hangen er nog grote aantallen pepertjes te rijpen aan de peperplanten. En staat er nog kropsla. De eerste lichting rucola heb ik inmiddels ook gezaaid.
Twee weken geleden nam ik jullie mee in de aanpak van een van de woeste hoeken in onze tuin. Daar dook een verdachte opening op. We waren niet alleen in onze tuin hier in de wildernis van Elders!
Gadget Alert! Ik heb een wildcamera gekocht. Die heeft een weekje cameratoezicht gehouden in de buurt van het betreffende hol. Dat leverde geen verdachte bewegingen op.
De afgelopen dagen en nachten heeft de camera toezicht gehouden op de composthoop. Dat leverde onderstaand nachtelijk beeld op. Niet de beste kwaliteit, uit deze en enkele andere foto’s bleek dat het sujet in kwestie haast had. Dit is de beste minst slechte foto. Het lijkt een marter, met een prooi in de bek.
De camera staat nog steeds paraat. Ik hoop op meer beelden…
