Wie nu nog Gmail gebruikt is een landverrader

Zo. Dat is een stevige titel, toch? Ik las onlangs deze column in de Trouw en de stelling kwam spontaan bij me op. Afgelopen weekend had Trouw ook een groot artikel onder de titel ‘Je hoeft geen nerd te zijn om van big tech af te komen‘. En dat klopt. Het is mij immers ook gelukt. En ik ben geen nerd! Oh wacht…

Een verduidelijking. Het gaat me niet specifiek om Gmail. Maar iedereen die nu nog denkt dat de grote technologiebedrijven en de Verenigde Staten het beste met ons voor hebben, die wil ik toch wel naïef noemen. Ze zijn alleen geïnteresseerd in ons geld. En daarna(ast) ook in onze persoonlijke data, om die ook nog eens door te verkopen om nóg meer aan ons te verdienen.

Voor het gemak delen ze die informatie bij de minste of geringste druk met de regering. Die rustig kan selecteren op kenmerken die een jaar geleden nog volstrekt onschuldig waren. ‘Ik heb niks te verbergen’, dachten veel mensen jarenlang. Dat klopt misschien wel (saai leven heb je dan), maar kun je er van op aan dat jouw regering niet tussentijds van gedachten verandert over wat goed en kwaad is? En daarnaar handelt?

Als zelfs Koffie Digitalix ingehaald wordt door de toekomst en een serieuze krant als Trouw erover schrijft, dan moet ik toch ook nog maar een keer een poging doen om mensen de weg te wijzen, om ze vanuit de onderwereld van de slechte technologie de weg naar het beloofde land te wijzen. Internet en software zoals het bedoeld was. Het kan wel.

Verdacht

Zelf ben ik natuurlijk al jaren verdacht. Ik ben gevlucht uit de Randstad, ik heb een moestuin, er is steeds minder informatie over mij te vinden op het Grote Boze Internet, ik gebruik geen social media meer, en ik gebruik privé alleen maar open-source software en op privacy georiënteerde diensten zoals Proton. Een groot deel van mijn internetverkeer wordt beschermd door een VPN en verloopt via de Tor-browser. En dan heb ik ook nog een blog waar ik dit soort subversieve ideeën verspreid. Als dat mij verdacht maakt, dan is dat maar zo. Het is nu toch al te laat voor mij.

Ondertussen word ik, die schaarse keren dat ik nog kijk, elke keer weer ziek van het journaal. Het maakt me al niet meer uit of ik de schoft uit Amerika, Rusland, China of een andere dictatuur zie. De wereld van afspraken, diplomatie, fatsoen en pratend tot een oplossing komen is om zeep geholpen, en wordt vervangen door een wereld van macht en machtsdenken. Niet mijn wereld.

En inmiddels vind ik het al niet meer denkbeeldig dat een wraakzuchtige en wispelturige wortel ver weg op een rode knop drukt, en ineens kunnen wij niet meer bij onze data. Nooit gedacht dat die gedachte ooit in mijn hoofd zou komen te zitten.

Het was een lange reis

Als je die data in één van de clouds van Big Tech hebt staan, tenminste. Want ‘de cloud’ bestaat niet, schreef ik begin 2016 al, het is gewoon de computer van iemand anders.

Het was het begin van een lange reis. In 2021 schreef ik voor het eerst uitgebreid over de software die ik gebruikte. Dat mondde uit in een min of meer gestructureerde zoektocht om afscheid te nemen van de gesloten-source en betaalde software van de grote bedrijven. In 2023 installeerde ik Linux Mint op een oude laptop en was positief verrast.

Microsoft365 was hardnekkig. Ik had natuurlijk ook al mijn spreadsheets gebouwd in Excel. De administratie, de hypotheek, de beleggingen en mijn financiële dashboard werden erin bijgehouden. Met honderden macro’s en tientallen door macro’s gegenereerde grafieken. Vakkundig had ik mijzelf vastgezet in het universum van Microsoft.

Ik begon het bouwwerk gestructureerd af te breken door de migratie van mijn administratie naar GnuCash, en de migratie van mijn beleggingen naar Portfolio Performance. De hypotheek en mijn dashboard bouwde ik om naar LibreOffice.

Ook Evernote was hardnekkig. Ze hielpen me enorm door hun abonnementsprijs te vervijfvoudigen, en een paar dagen later was mijn data opgeschoond en verhuisd naar Joplin. En was de weg open om ook Windows definitief achter mij te laten. Daarbij geholpen door Windows 11, dat wil dat ik steeds meer dingen in de cloud op hun computers doe en aanvullende abonnementen neem voor hun ‘kunstmatige intelligentie’ die mijn data en de data van miljarden andere willoze zielen verhaspelt en aan mij terug presenteert.

Uiteindelijk ging ik eind 2024 definitief over naar Linux. Inmiddels weet ik al niet meer beter. En erger ik me steeds meer aan de nukken en voortdurende ‘verbeteringen’ op mijn (nog wel op Microsoft draaiende) laptop die mijn werkgever beschikbaar stelt. En ben ik elk weekend weer blij als ik mijn Linux-laptop aanslinger om de administratie bij te werken, de mail bij te werken, en een paar blogjes te tikken. Mijn data staat veilig. Op computers die van mij zijn.

(A)Sociale media

Ook ik heb eraan meegedaan. Sinds Hyves (wie kent dat nog?) heb ik vrijwel elk sociaal netwerk wat het levenslicht zag wel geprobeerd. Het keerpunt kwam tijdens en na ons verblijf in het Verre Warme Land, dat destijds (en ongetwijfeld nog steeds) tot op het bot verslaafd was aan Facebook. Dat was een druppel, bij terugkomst naar Nederland werd die account opgeheven. Al snel volgde Twitter. Aan Instagram en SnapChat en TikTok en al die andere verslavende eeuwige doemscrollers met zogenaamde vrienden en kattenfilmpjes ben ik niet eens meer begonnen.

Ik schreef er nog niet zo heel lang geleden deze blogpost over. Sindsdien heb ik mijn LinkedIn account ook gewist. Ik heb het mezelf wat makkelijker gemaakt dan deze meneer, maar ik had en heb dan ook geen behoefte meer aan een alternatief.

Niet elke stap is gemakkelijk. Het gebruik van Whatsapp is in Nederland bijvoorbeeld bijzonder hardnekkig, terwijl iedereen nu toch wel meermalen gewaarschuwd is dat Meta (a.k.a. Facebook) meeleest als je de juiste vinkjes niet uit zet. Maar een heel grote groep Nederlanders blijft gemakzuchtig en houdt daarmee elkaar gevangen in het Meta-web. Ik vraag me wel af wat er in hemelsnaam moet gebeuren voordat mensen wél massaal Whatsapp gaan verlaten.

Ik ga hier geen lijstjes met veilige alternatieven delen. Die zijn makkelijk gratis en online te vinden. Gewoon even zoeken. Niet met Google, natuurlijk…

Zelf gebruik ik geen enkel sociaal medium meer. En dat voelt vooral lekker rustig. Geen urenlang doemscrollen. Geen nutteloze emoties over de berichtjes en de levens van andere mensen. Dit blog heeft alleen nog een passieve aanwezigheid op Mastodon. Nieuwe blogs worden daar automatisch doorgepost.

Wat doe ik nog in een cloud?

Ben ik helemaal cloud-vrij? Nee, en dat hoeft ook niet. Voor sommige dingen is een cloud wel handig. Al ben ik wel blij dat de meeste data gewoon op mijn server thuis staat.

Door mijn gebruik van een smartphone en tablet van Apple (waarover zometeen nog iets meer) zit ik nog wel een beetje vast aan de iCloud. Dat heb ik geminimaliseerd. Er staan nog een paar Notities met actielijstjes. En enkele tientallen foto’s. Een paar foto’s van Vriendin, Doggy en Hondje. Een beetje zoals mensen vroeger (of misschien nu ook nog wel) foto’s van hun geliefden in hun portefeuille bewaarden. Nieuwe foto’s die ik maak, bijvoorbeeld in onze tuin voor gebruik op dit blog, worden zo snel mogelijk gedownload op mijn laptop en daarna gewist in de iCloud.

Het belangrijkste dat nog in de iCloud staat is mijn Contactenlijst voor mijn telefoon. Ik hoop van harte dat Proton erin slaagt om hun Contacten beter te integreren met de iPhone. Daarna wordt mijn lijst zo snel mogelijk verwijderd uit de iCloud. En tot die tijd maak ik elke paar maanden een backup van mijn iCloud contacten, en sla die op mijn eigen server op.

Proton Drive is de enige cloud die ik nog een beetje gebruik. Veel staat er niet. Een kopie van wat persoonlijke documenten en een enkele gedeelde spreadsheet (dat kan daar sinds kort!). Als de langverwachte Linux-client voor Proton Drive er is ga ik nog wel eens verder kijken.

Kwetsbaarheden

Ik beschouw Proton op dit moment als de minst onveilige cloud voor mij, al bestaat 100 procent zekerheid natuurlijk niet. Maar Proton is niet mijn grootste resterende kwetsbaarheid.

Er is nog de Google-afhankelijkheid van Vriendin. Alhoewel ook zij inmiddels een Proton-account heeft en de wachtwoordmanager gebruikt. Er is dus hoop voor de komende jaren. Zeker nu je ook bij Proton gedeelde spreadsheets hebt. Ons gedeelde boodschappenlijstje is dus meteen verhuisd van Google Sheets naar Proton Sheets. En daarmee was het laatste restantje Google op mijn telefoon ook weg.

Maar de belangrijkste overgebleven kwetsbaarheden zijn natuurlijk mijn telefoon en tablet van Apple. Dat bedrijf betaalt ook gewoon mee aan de grootse en wanstaltige balzaal vol goud die een zeker iemand aan het Witte Huis in Washington aan het plakken is.

Dus heb ik een voornemen. Mijn huidige telefoon en tablet zijn de laatsten in hun soort. En daar komt geen Android-gedrocht voor in de plaats. Ik heb een paar jaar om open-source alternatieven te testen.

Het kan wel

Deze blogpost is weer veel te lang geworden… Dus complimenten als je het tot hier gered hebt.

Ik ben een heel eind in mijn queeste om van Big Tech af te blijven. Tien jaar geleden bij mijn eerste blogje over de cloud maakte ik me al zorgen, maar ik had nooit durven voorspellen wat zich nu in hoog tempo aan het voltrekken is.

Inmiddels wordt de slapende reus Europa wakker, maar het gaat langzaam. De Franse regering heeft aangekondigd met een eigen alternatief voor Zoom en Teams bezig te zijn. Denemarken en Duitsland doen in ieder geval een serieuze poging om Microsoft de deur te wijzen (terwijl er in Amsterdam gewoon een nieuw en volledig door Microsoft gebruikt datacenter bijkomt). Maar zelfs de Nederlandse Tweede Kamer wil een eigen Nederlandse cloud. Er is hoop.

Leven zonder Big Tech. Het kan wel. Maar je moet er wel iets voor doen. Beginnen. Zolang we nog tijd hebben. Ik ben overigens niet optimistisch. Maar dat is nu eenmaal de aard van dit beestje.

Ben jij ook in beweging?

De veldslag rondom je privacy

  • Berichtcategorie:Automatisering

Meneer Elders is jaren geleden al begonnen aan een campagne om zijn eigen gegevens beter te beschermen en zijn privacy zoveel mogelijk te bewaken. Dat valt nog niet mee in de huidige wereld die aan elkaar hangt van algoritmes en datagraaiende grootverdieners. Onder het mom van gemak en gratis diensten (waarbij jij, de gebruiker, dus zelf het product bent en betaalt met jouw persoonlijke gegevens) ligt er op elk scherm dat je opent gevaar op de loer.

Begin dit jaar kwam ik via één van de vele blogs die ik volg op het spoor van The Opt Out Project. Een Amerikaanse blog die nog veel bewuster bezig is met informatiebeveiliging en privacy dan ikzelf. En sinds 1 januari van dit jaar loopt daar een project genaamd The Cyber Cleanse. Bedoeld om de controle terug te krijgen over je eigen digitale voetafdruk. De datasporen die je overal achterlaat. Elke dag verschijnt er een nieuwe blogpost waarin een onderwerp wordt uitgediept. Stapsgewijs word je meegenomen in het aanpakken van jouw eigen digitale voetafdruk. Het is Amerikaans, dus (gelukkig) is niet alles ook voor ons van toepassing. Ik leer er veel van.

Ik lees de blogposts dan ook elke dag met veel plezier. Veel dingen heb ik al gedaan, maar het is een goede stok achter de deur om dingen weer eens aan te scherpen. Want de wereld verandert en de trucs worden steeds geniepiger. En ik kan iedereen aanraden om dat ook te doen. Tenzij je het wel best vind dat duizenden bedrijven geld verdienen aan jouw gegevens.

Wat heb ik allemaal gedaan?

De afgelopen jaren heb ik heel veel acties ondernomen. Een bloemlezing…

Een belangrijke eerste stap was het gebruiken van een wachtwoordmanager. Wat mij betreft neemt iedereen die géén gebruik maakt van een wachtwoordmanager en willekeurig gegenereerde lange en sterke wachtwoorden, een onaanvaardbaar risico met z’n digitale leven. Maar gebruik dan niet de standaard wachtwoordmanager van Microsoft Edge of Google Chrome, want dan lever je jouw digitale leven uit aan de duivel. Ik heb de afgelopen jaren een gratis en open-source wachtwoordmanager gebruikt (KeepassXC). Sinds kort gebruik ik Proton Pass. Maar wat mij betreft is dat een tijdelijke situatie totdat ik mijn nieuwe server in gebruik heb genomen, en het wachtwoordbestand ook gebruikt kan worden op mijn smartphone en tablet.

Verder ben ik voor privé-gebruik volledig omgeschakeld naar open-source software. Met als laatste stap onlangs de volledige overstap naar Linux, inclusief het opzeggen en verwijderen van mijn Microsoft Office 365 account en het verwijderen van de bestanden die ik nog op OneDrive had staan.

Mijn browser is Mozilla Firefox. Eén van de add-ons die ik gebruik is Lightbeam. Die helpt mij om in de gaten te houden welke datagraai-relaties er liggen tussen de websites die ik bezoek. Ook gebruik ik Privacy Badger. Dat heeft er bijvoorbeeld toe geleid dat ik zo min mogelijk websites van DPG Media (onder andere het Algemeen Dagblad en NU.nl) bezoek. Dat is één groot clickbait en marketingfeestje. Idem RTL Groep met bijvoorbeeld ook Buienradar. Nee dankjewel.

Mijn e-mail loopt via mijn eigen domein. Meer dan 25 jaar geleden geleden heb ik het domein ‘mijnachternaam.com’ geregistreerd. Mijn persoonlijke e-mailadres is dus al meer dan 25 jaar ‘mijnvoornaam@mijnachternaam.com’. En daar ben ik zuinig op geweest. Ik gebruik het alleen voor persoonlijke correspondentie.

Via mijn eigen domein lopen ook andere mailadressen, bijvoorbeeld voor mijn persoonlijke administratie. Dat gebruik ik bijvoorbeeld om reguliere facturen op te laten binnenkomen, en ook de schaarse nieuwsbrief die ik nog wil ontvangen. Voor online aankopen gebruik ik alias-adressen. Bijvoorbeeld ‘hondenvoer@mijnachternaam.com’ voor de online dierenwinkel waar het dieetvoer en de snacks voor Hondje vandaan komen. De alias-adressen komen gewoon ook uit in mijn administratie-mailbox. Als er dan ongewenste mail binnenkomt kan ik meteen zien wie er mijn gegevens gedeeld heeft. Als dat gebeurt wordt de betreffende alias geblokkeerd. Jarenlang heb ik overigens een Gmail-adres gebruikt voor administrativia en online aankopen. Terugkijkend één van mijn minder verstandige keuzes. Maar die fout heb ik gelukkig lang geleden al hersteld.

Verder heb ik maatregelen genomen om mijn gebruik van ‘de cloud’ (de computer van evil corporations) te minimaliseren. Dat is een langdurig traject, maar ik ben een heel eind. Inmiddels staat mijn persoonlijke agenda ook bij Proton (Proton Calendar). Alleen mijn adresboek staat nog bij Apple in de iCloud. Mijn gebruik van een notitie-app in de cloud ben ik aan het afbouwen. Bestanden die ik graag toegankelijk wil hebben (zoals een kopie van mijn paspoort) staan op Proton Drive. Concept blogjes schrijf ik nu meestal rechtstreeks in de WordPress omgeving van mijn blog.

Sowieso heb ik geprobeerd mijn blog zo veilig mogelijk te maken. Geen advertenties, geen analysesoftware, zo min mogelijk cookies.

Inmiddels ben ik 100% Microsoft-vrij. Van Meta gebruik ik alleen nog Whatsapp omdat veel te weinig mensen Signal gebruiken. Ik probeer mijn vaste contacten daar wel toe over te halen. Van (a)sociale media heb ik mij vrijwel volledig teruggetrokken. TikTok en Instagram en Snapchat en al die dingen die de jeugd van tegenwoordig als essentieel lijkt te beschouwen heb ik nog nooit aangeraakt. Aan deze blog hangt nog een Mastodon-account (lang leve het Fediverse!), en ik wil nog niet zonder LinkedIn totdat ik stop met werken. Maar al die andere tijdverspillers gaan aan mij voorbij. En mijn Google-account bewaar ik alleen nog maar om ervoor te zorgen dat het mailadres niet gekaapt wordt.

Vriendin is mijn grootste datalek

Dat is nogal een statement, toch? Maar het is wel zo. Vriendin zit volledig gevangen in het Google-universum met een Android-telefoon, een Gmail adres, en Chrome als browser. Dus daar lekt ook data van mij weg in de lijstjes die wij digitaal uitwisselen en de afspraken in onze privé-agenda’s. Ik heb haar ooit zover gekregen om naast het sparen ook te gaan beleggen, dus misschien wordt mijn volgende missie om haar uit dat universum te krijgen. Want vooralsnog beschouwt ze, net als zovelen, Google als haar beste vriend online. Zucht…

Wat ga ik nog doen?

Je digitale voetafdruk is iets wat regelmatig aandacht nodig heeft. Ik blijf ermee bezig. Af en toe kijk ik wat Lightbeam mij kan vertellen over mijn surfgedrag, en of ik bepaalde websites beter kan mijden.

Ook ben ik weer begonnen aan een rondje Accounts opschonen. Er stonden er meer dan 250 in mijn wachtwoordmanager. Digitale hygiëne is belangrijk, wat ik niet meer gebruik wordt verwijderd. En dat betekent ook actief de account verwijderen op de betreffende website.

Verder ben ik bezig met een nieuwe persoonlijke server. Mijn huidige QNAP is inmiddels ruim acht jaar oud. Ik heb eerder al aangegeven dat ik nu ook hier mik op eigenbouw met alleen open-source software.

En inmiddels volg ik ook met interesse de ontwikkeling van Sailfish OS en GrapheneOS. Het lijken me de meest kansrijke opties om ooit van de iPhone en iOS af te komen zonder naar Android te moeten overstappen. Maar dat is een langere-termijn project.

Hoe staat het met jouw digitale voetafdruk?